Điều tra hàng giả hàng nhái thương hiệu: Lần theo nguồn hàng, bảo vệ doanh nghiệp

Một sản phẩm có bao bì gần giống hàng chính hãng, được bán với giá rẻ bất thường và xuất hiện đồng loạt trên nhiều kênh có thể không chỉ là sự cạnh tranh thông thường. Đằng sau đó có thể là một hệ thống phân phối hàng giả, hàng nhái được tổ chức qua nhiều tầng trung gian.

Doanh nghiệp càng chậm xác minh, hàng vi phạm càng dễ lan rộng, khiến khách hàng nhầm lẫn, đại lý chính hãng mất niềm tin và uy tín thương hiệu bị ảnh hưởng. Điều tra hàng giả hàng nhái thương hiệu giúp doanh nghiệp nhận diện điểm bán, lần theo nguồn cung và chuẩn bị tài liệu cần thiết trước khi yêu cầu cơ quan chức năng xử lý.

Hàng giả, hàng nhái gây thiệt hại lớn hơn số lượng sản phẩm bán ra

Nhiều doanh nghiệp chỉ bắt đầu quan tâm khi nhìn thấy sản phẩm nhái được đăng bán công khai trên mạng xã hội hoặc sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, điểm bán lẻ thường chỉ là phần dễ thấy nhất.

Phía sau một cửa hàng có thể tồn tại:

• Đầu mối nhập hàng từ tỉnh khác hoặc từ nước ngoài.
• Kho trung chuyển không đăng ký làm địa điểm kinh doanh.
• Xưởng gia công bao bì, tem nhãn hoặc linh kiện.
• Nhân viên, đại lý cũ cung cấp mẫu sản phẩm và dữ liệu phân phối.
• Hệ thống tài khoản bán hàng được thay đổi liên tục.
• Đơn vị vận chuyển, cộng tác viên và điểm gom đơn trung gian.

Thiệt hại không chỉ nằm ở doanh thu bị mất. Hàng giả còn khiến khách hàng khiếu nại nhầm cho doanh nghiệp, làm tăng chi phí bảo hành, gây xung đột với đại lý chính hãng và kéo giảm giá trị thương hiệu đã xây dựng nhiều năm.

Vì vậy, mục tiêu của hoạt động điều tra không nên dừng ở việc tìm một vài sản phẩm vi phạm. Doanh nghiệp cần xác định cách hàng hóa được sản xuất, đưa vào thị trường và phân phối đến người mua.

Điều tra hàng giả hàng nhái thương hiệu là gì?

Điều tra hàng giả, hàng nhái thương hiệu là quá trình xác minh có hệ thống các cá nhân, tổ chức, địa điểm và kênh phân phối có dấu hiệu kinh doanh sản phẩm vi phạm.

Hoạt động này có thể bao gồm:

• Ghi nhận điểm bán trực tiếp và điểm bán trực tuyến.
• Đối chiếu sản phẩm nghi vấn với mẫu hàng chính hãng.
• Xác minh thông tin công khai của người bán, doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh.
• Mua mẫu sản phẩm theo phương thức hợp pháp.
• Ghi nhận hóa đơn, chứng từ, bao bì, tem nhãn và thông tin giao nhận.
• Theo dõi sự dịch chuyển của nguồn hàng tại khu vực công cộng.
• Phân tích mối liên hệ giữa các cửa hàng, tài khoản bán hàng và đầu mối cung ứng.
• Xây dựng báo cáo theo dòng thời gian, địa điểm và đối tượng liên quan.

Dịch vụ này không thay thế hoạt động thanh tra, kiểm tra, khám xét hoặc thu giữ của cơ quan nhà nước. Vai trò chính là giúp doanh nghiệp làm rõ nghi vấn, khoanh vùng đối tượng và chuẩn bị thông tin ban đầu để làm việc với luật sư, cơ quan quản lý thị trường, công an hoặc cơ quan chuyên môn về sở hữu trí tuệ.

Cần phân biệt hàng giả và hàng nhái thương hiệu trước khi xác minh

“Hàng nhái” là cách gọi phổ biến trên thị trường nhưng không phải lúc nào cũng là một khái niệm pháp lý độc lập. Từng vụ việc cần được phân loại dựa trên bản chất vi phạm.

Hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng hoặc chất lượng

Hàng hóa có thể bị xem xét là hàng giả khi không có giá trị sử dụng đúng với tên gọi, có công dụng không đúng nội dung công bố hoặc có chỉ tiêu chất lượng, đặc tính kỹ thuật cơ bản thấp hơn nghiêm trọng so với mức đăng ký, công bố hay ghi trên bao bì.

Nghị định 98/2020/NĐ-CP còn đề cập các trường hợp giả mạo tên, địa chỉ của tổ chức sản xuất, mã số lưu hành, mã vạch, nguồn gốc, xuất xứ, nơi đóng gói hoặc sử dụng tem, nhãn và bao bì giả. Khung pháp lý này đã được sửa đổi, bổ sung, trong đó có Nghị định 24/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 21/02/2025.

Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu là hàng hóa hoặc bao bì có gắn dấu hiệu trùng hoặc khó phân biệt với nhãn hiệu đang được bảo hộ, dùng cho chính mặt hàng đó mà không được phép của chủ sở hữu.

Ngoài hàng giả mạo hoàn toàn, thị trường còn tồn tại những sản phẩm sử dụng dấu hiệu tương tự, cách phối màu, tên gọi, hình ảnh hoặc kiểu trình bày dễ làm người mua nhầm lẫn. Trường hợp này cần đánh giá kỹ phạm vi bảo hộ nhãn hiệu và mức độ tương tự giữa hai sản phẩm.

Việc phân biệt đúng ngay từ đầu rất quan trọng, bởi hàng giả về công dụng, chất lượng và hàng giả mạo nhãn hiệu có thể dẫn đến căn cứ xử lý, cơ quan tiếp nhận và phương án chứng minh khác nhau.

Dấu hiệu doanh nghiệp nên tiến hành điều tra sớm

Giá bán thấp bất thường nhưng số lượng hàng luôn ổn định

Một người bán có thể giảm giá để xả hàng. Tuy nhiên, việc duy trì mức giá thấp kéo dài, liên tục có hàng mới và nhận đơn số lượng lớn là dấu hiệu cần kiểm tra nguồn cung.

Sản phẩm xuất hiện tại khu vực chưa có đại lý chính thức

Hàng mang thương hiệu được bán rộng rãi tại một địa phương nhưng doanh nghiệp không có nhà phân phối, đại lý hoặc khách hàng lớn tại đó có thể cho thấy một hệ thống cung ứng ngoài kiểm soát.

Khách hàng phản ánh chất lượng không đồng nhất

Bao bì giống nhau nhưng màu sắc, mùi, vật liệu, phụ kiện, mã sản phẩm hoặc trải nghiệm sử dụng khác nhau là dấu hiệu thường gặp của hàng bị làm giả hoặc bị thay thế linh kiện.

Mã bảo hành, mã QR hoặc số serial bị trùng

Nhiều sản phẩm cùng sử dụng một mã xác thực, mã không tồn tại trên hệ thống hoặc mã đã được kích hoạt trước ngày bán cần được ghi nhận và truy ngược điểm phát sinh.

Đại lý chính hãng đột ngột giảm doanh số

Sự sụt giảm tập trung tại một địa bàn có thể không bắt nguồn từ nhu cầu thị trường mà do hàng giá rẻ không rõ nguồn gốc đang được phân phối song song.

Bao bì, tem nhãn chính hãng bị tuồn ra ngoài

Sản phẩm bên trong có chất lượng thấp nhưng sử dụng bao bì giống hàng thật có thể liên quan đến đơn vị in ấn, cơ sở gia công, nhà cung ứng hoặc nhân sự từng tiếp cận mẫu thiết kế.

Phạm vi điều tra hàng giả hàng nhái thương hiệu

Tùy tình hình thực tế, doanh nghiệp có thể lựa chọn điều tra một điểm bán cụ thể hoặc triển khai theo toàn bộ chuỗi cung ứng.

Khảo sát thị trường và lập bản đồ điểm bán

Đội ngũ xác minh rà soát cửa hàng, website, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các kênh rao bán công khai để nhận diện khu vực có mật độ sản phẩm nghi vấn cao. Kết quả được phân nhóm theo địa bàn, mức giá, số lượng, tần suất đăng bán và khả năng liên hệ giữa các tài khoản.

Mua mẫu và đối chiếu sản phẩm

Sản phẩm nghi vấn có thể được mua theo giao dịch thông thường, giữ lại bao bì, thông tin thanh toán, chứng từ vận chuyển và nội dung trao đổi với người bán.

Mẫu này giúp doanh nghiệp thực hiện kiểm tra nội bộ hoặc chuyển đến tổ chức chuyên môn để giám định. Đơn vị điều tra không nên tự kết luận sản phẩm là hàng giả khi chưa có căn cứ chuyên môn phù hợp.

Xác minh đầu mối phân phối

Từ thông tin trên kiện hàng, phương thức giao nhận, lịch nhập hàng và mối liên hệ công khai, quá trình điều tra có thể khoanh vùng:

• Người trực tiếp điều hành điểm bán.
• Địa điểm tập kết hoặc trung chuyển.
• Tài khoản nhận thanh toán.
• Phương tiện thường xuyên giao hàng.
• Các cửa hàng cùng sử dụng một nguồn sản phẩm.
• Cá nhân đứng sau nhiều tài khoản bán hàng khác nhau.

Ghi nhận hoạt động thực tế

Dịch vụ theo dõi giám sát có thể được sử dụng để ghi nhận lịch trình giao nhận, địa điểm công khai và mối liên hệ giữa các đầu mối. Hoạt động này phải được thực hiện trong phạm vi pháp luật cho phép, không xâm nhập trái phép vào nhà ở, kho hàng, tài khoản cá nhân hoặc hệ thống dữ liệu của đối tượng.

Những giới hạn doanh nghiệp cần thống nhất trước khi điều tra

Một công ty thám tử chuyên nghiệp chỉ nên sử dụng các phương pháp thu thập thông tin hợp pháp. Doanh nghiệp cần từ chối những đề xuất như:

• Đột nhập kho hàng hoặc khu vực không được phép tiếp cận.
• Cài thiết bị định vị trái phép.
• Nghe lén hoặc ghi âm trái quy định.
• Chiếm quyền truy cập tài khoản mạng xã hội, email hoặc dữ liệu nội bộ.
• Giả danh công an, quản lý thị trường hoặc cơ quan nhà nước.
• Đe dọa, ép buộc người bán cung cấp thông tin.
• Công khai tố cáo cá nhân khi chưa có kết luận chính thức.

Các phương pháp này không chỉ tạo rủi ro pháp lý mà còn có thể làm mất giá trị của tài liệu đã thu thập, khiến đối tượng tiêu hủy hàng hóa hoặc chuyển kho trước khi cơ quan chức năng kiểm tra.

Vì sao doanh nghiệp nên sử dụng dịch vụ chuyên nghiệp?

Tự cử nhân viên đi tìm hiểu có thể khiến thông tin bị lộ, đặc biệt tại thị trường mà đại lý và người bán quen biết nhau. Nhân sự nội bộ cũng dễ tập trung vào một đối tượng cụ thể mà bỏ qua mối liên hệ rộng hơn.

Một đơn vị có kinh nghiệm sẽ giúp doanh nghiệp:

• Xây dựng phương án xác minh theo mức độ ưu tiên.
• Hạn chế tiếp xúc trực tiếp gây cảnh giác.
• Phân biệt dữ kiện thực tế với suy đoán.
• Ghi nhận tài liệu theo trình tự thống nhất.
• Tiết kiệm nguồn lực so với triển khai tràn lan.
• Giữ bí mật kế hoạch xử lý của chủ thương hiệu.

Dịch vụ thám tử chuyên nghiệp của Thám tử VDT triển khai các nội dung xác minh doanh nghiệp, hàng giả, hàng nhái và hàng kém chất lượng. Đơn vị cũng công bố mạng lưới hoạt động tại Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng và nhiều tỉnh thành khác.

Hàng giả, hàng nhái hiếm khi tự biến mất sau khi doanh nghiệp yêu cầu một vài cửa hàng gỡ sản phẩm. Các đối tượng có thể thay đổi tài khoản, chuyển sang bán kín hoặc sử dụng người khác đứng tên. Giải pháp hiệu quả hơn là xác định đúng loại vi phạm, lần theo chuỗi cung ứng và chuẩn hóa tài liệu trước khi phối hợp với cơ quan chức năng.

Doanh nghiệp đang phát hiện sản phẩm nghi vấn có thể liên hệ thamtuvdt.com để trao đổi thông tin ban đầu, đánh giá phạm vi thị trường và xây dựng phương án điều tra hàng giả hàng nhái thương hiệu phù hợp. Mọi hoạt động cần được triển khai kín đáo, có giới hạn rõ ràng và tuân thủ pháp luật.