Tội sản xuất hàng giả bị xử lý thế nào? Khung hình phạt mới nhất 2026

Tội sản xuất hàng giả là hành vi cố ý làm ra hàng hóa giả về giá trị sử dụng, công dụng, nguồn gốc hoặc nhãn hiệu để đưa ra thị trường, bị xử lý theo Điều 192 đến Điều 195 Bộ luật Hình sự tùy loại hàng. Với hàng giả thông thường, từ ngày 01/7/2025 người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 200 triệu đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 đến 05 năm ở khung cơ bản, và đến 15 năm tù ở khung nặng nhất. Hàng giả là thực phẩm, thuốc chữa bệnh có khung hình phạt nặng hơn. Trường hợp chưa đến mức truy cứu hình sự thì bị xử phạt vi phạm hành chính.

Bài viết tổng hợp cách nhận diện hàng giả theo quy định, dấu hiệu của tội phạm, các khung hình phạt mới sau lần sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2025 và những việc doanh nghiệp nên làm khi phát hiện sản phẩm của mình bị làm giả.

Hàng giả là gì?

Theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung), hàng giả được chia thành các nhóm chính sau:

• Hàng không có giá trị sử dụng, công dụng, hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với bản chất, tên gọi, nguồn gốc của hàng hóa hay với nội dung đã công bố, đăng ký.
• Hàng có hàm lượng chất chính hoặc chỉ tiêu chất lượng chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu đã đăng ký, công bố hoặc ghi trên nhãn.
• Hàng giả mạo tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, hoặc giả mạo nguồn gốc, xuất xứ.
• Tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả.

Phân biệt hàng giả, hàng nhái và hàng kém chất lượng

Ba khái niệm này thường bị dùng lẫn lộn, nhưng căn cứ xử lý khác nhau:

Dấu hiệu của tội sản xuất hàng giả

Để xác định một người phạm tội sản xuất hàng giả, cơ quan tiến hành tố tụng xem xét các yếu tố sau:

• Hành vi: làm ra hàng giả dưới bất kỳ hình thức nào, như sản xuất, gia công, pha chế, chế biến, sang chiết, đóng gói, dán nhãn hoặc in tem, nhãn, bao bì giả.
• Lỗi: người thực hiện cố ý, biết rõ hàng hóa mình làm ra là hàng giả.
• Chủ thể: cá nhân đủ tuổi, có năng lực trách nhiệm hình sự; pháp nhân thương mại cũng có thể bị truy cứu.
• Ngưỡng định lượng: giá trị hàng giả, số tiền thu lợi bất chính, mức thiệt hại hoặc hậu quả về sức khỏe phải đạt mức luật định. Dưới ngưỡng này, hành vi thường bị xử phạt hành chính.

Điều luật áp dụng phụ thuộc vào loại hàng hóa: Điều 193 cho hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm; Điều 194 cho thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh; Điều 195 cho thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi. Các loại hàng giả còn lại áp dụng Điều 192.

Khung hình phạt theo Điều 192 sau sửa đổi năm 2025

Luật số 86/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, đã sửa đổi khoản 1, khoản 4 và khoản 5 Điều 192, chủ yếu theo hướng tăng mức phạt tiền.

Khung cơ bản

Người sản xuất, buôn bán hàng giả (không thuộc Điều 193, 194, 195) bị phạt tiền từ 200 triệu đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm khi thuộc một trong các trường hợp:

• Hàng giả tương đương số lượng hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 30 triệu đến dưới 150 triệu đồng; hoặc dưới 30 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này, hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
• Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%.
• Thu lợi bất chính từ 50 triệu đến dưới 100 triệu đồng.
• Gây thiệt hại về tài sản từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng.

Khung tăng nặng và hình phạt bổ sung

Khi có các tình tiết như phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, giá trị hàng giả, số tiền thu lợi hoặc thiệt hại lớn hơn, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 05 đến 10 năm, nặng nhất là từ 07 đến 15 năm. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung từ 40 triệu đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 đến 05 năm, hoặc tịch thu một phần, toàn bộ tài sản.

Hàng giả là thực phẩm, thuốc và vật tư nông nghiệp

Các tội tại Điều 193, 194, 195 có khung hình phạt nặng hơn Điều 192 vì ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người và sản xuất nông nghiệp. Với tội sản xuất, buôn bán thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh giả (Điều 194), hình phạt cao nhất hiện nay là tù chung thân, sau khi Luật số 86/2025/QH15 bỏ hình phạt tử hình đối với tội danh này.

Trách nhiệm của doanh nghiệp (pháp nhân thương mại)

Không chỉ cá nhân, doanh nghiệp tổ chức sản xuất hàng giả cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với tư cách pháp nhân thương mại. Theo khoản 5 Điều 192 sau sửa đổi, pháp nhân phạm tội bị phạt tiền từ 2 tỷ đồng đến 18 tỷ đồng tùy mức độ, có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực và cấm huy động vốn. Với hàng giả là thực phẩm, thuốc hoặc vật tư nông nghiệp, mức phạt tiền tối đa đối với pháp nhân lên tới hàng chục tỷ đồng.

Người đứng đầu, người trực tiếp chỉ đạo việc sản xuất hàng giả trong doanh nghiệp vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với tư cách cá nhân, độc lập với trách nhiệm của pháp nhân.

Khi nào chỉ bị xử phạt hành chính?

Nếu hành vi sản xuất hàng giả chưa đến ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm bị xử phạt theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP và Nghị định 24/2025/NĐ-CP. Mức phạt tiền phụ thuộc vào giá trị hàng giả và loại hàng hóa.

Bên cạnh phạt tiền, người vi phạm còn bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn, đồng thời buộc tiêu hủy hàng giả và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do vi phạm.

Doanh nghiệp bị làm giả sản phẩm nên làm gì?

Với chủ thương hiệu, hàng giả không chỉ làm mất doanh thu mà còn ảnh hưởng uy tín khi khách hàng dùng phải sản phẩm kém chất lượng. Trình tự xử lý thường gồm:

1. Rà soát quyền sở hữu trí tuệ: kiểm tra nhãn hiệu, kiểu dáng đã được cấp văn bằng bảo hộ chưa. Đây là căn cứ quan trọng để yêu cầu xử lý hàng giả mạo nhãn hiệu.
2. Thu thập chứng cứ: mua mẫu hàng nghi giả có hóa đơn, chứng từ; lưu lại địa điểm bán, kênh bán trực tuyến, thông tin người bán. Có thể lập vi bằng để ghi nhận sự kiện.
3. Xác định nguồn hàng: tìm hiểu điểm sản xuất, kho chứa, đường vận chuyển để cơ quan chức năng xử lý tận gốc thay vì chỉ thu giữ ở điểm bán lẻ. Đây là phần doanh nghiệp thường cần đến dịch vụ điều tra hàng giả, hàng nhái vì việc lần theo nguồn hàng đòi hỏi thời gian và sự kín đáo.
4. Gửi đơn đề nghị xử lý: gửi đến lực lượng Quản lý thị trường, cơ quan Công an hoặc cơ quan chức năng có thẩm quyền, kèm tài liệu chứng minh quyền sở hữu và chứng cứ vi phạm.
5. Theo dõi sau xử lý: giám sát thị trường để phát hiện việc tái phạm, cập nhật nhận diện chống giả trên bao bì và thông báo cho đại lý, khách hàng cách phân biệt hàng thật.

Ở bước giám sát điểm bán, kho hàng nghi vấn, một số doanh nghiệp sử dụng dịch vụ theo dõi giám sát để ghi nhận hoạt động nhập, xuất hàng trong nhiều ngày. Việc thu thập thông tin cần thực hiện ở nơi công cộng, không xâm nhập trái phép vào cơ sở của người khác.

Người tiêu dùng mua phải hàng giả nên làm gì?

• Giữ lại sản phẩm, hóa đơn, tin nhắn, thông tin người bán và hình ảnh trang bán hàng.
• Liên hệ người bán yêu cầu đổi trả, hoàn tiền; với sàn thương mại điện tử, gửi khiếu nại qua kênh hỗ trợ của sàn.
• Phản ánh đến lực lượng Quản lý thị trường hoặc chủ sở hữu thương hiệu để họ xử lý.
• Nếu hàng giả gây thiệt hại về sức khỏe, tài sản, bạn có quyền yêu cầu bồi thường và trình báo cơ quan Công an.

Câu hỏi thường gặp

Buôn bán hàng giả có bị xử lý giống sản xuất không?

Có. Điều 192 đến Điều 195 Bộ luật Hình sự quy định chung hành vi sản xuất và buôn bán hàng giả trong cùng một tội danh, áp dụng cùng các khung hình phạt.

Bán hàng giả trên mạng có bị truy cứu không?

Có. Hình thức bán trực tuyến hay trực tiếp không làm thay đổi bản chất hành vi. Nếu giá trị hàng giả, số tiền thu lợi đạt ngưỡng luật định thì người bán vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Không biết hàng mình bán là hàng giả có bị phạt không?

Tội sản xuất, buôn bán hàng giả đòi hỏi lỗi cố ý. Người thực sự không biết hàng là hàng giả thì không phạm tội, nhưng vẫn có thể bị xử phạt hành chính nếu kinh doanh hàng không rõ nguồn gốc, không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ.

Doanh nghiệp tự điều tra người làm giả có vi phạm pháp luật không?

Doanh nghiệp được quyền thu thập chứng cứ để bảo vệ quyền lợi của mình, nhưng phải dùng biện pháp hợp pháp như mua mẫu, ghi nhận tại nơi công cộng, lập vi bằng. Không được xâm nhập cơ sở, chiếm giữ tài sản hay xâm phạm đời tư của người khác.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017): Điều 192, 193, 194, 195, 226.
• Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, thông qua ngày 25/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
• Nghị định 98/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, sửa đổi bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP và Nghị định 24/2025/NĐ-CP.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định có hiệu lực đến tháng 10/2026, không thay thế tư vấn pháp lý cho vụ việc cụ thể.

Kết luận

Tội sản xuất hàng giả được xử lý nghiêm khắc hơn sau lần sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2025, với mức phạt tiền ở khung cơ bản tăng lên 200 triệu đến 2 tỷ đồng và trách nhiệm hình sự của cả pháp nhân thương mại. Với doanh nghiệp, cách bảo vệ hiệu quả nhất là đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, chủ động thu thập chứng cứ hợp pháp và phối hợp sớm với cơ quan chức năng để xử lý tận gốc nguồn hàng giả.