Lừa đảo tuyển dụng: 5 chiêu thức phổ biến và cách nhận biết để tránh mất tiền

Lừa đảo tuyển dụng là việc kẻ gian giả danh nhà tuyển dụng để chiếm đoạt tiền, giấy tờ, thông tin cá nhân hoặc dụ dỗ người tìm việc vào các đường dây bất hợp pháp. Các chiêu thường gặp gồm thu phí hồ sơ, phí đồng phục, “việc nhẹ lương cao” làm nhiệm vụ online, tuyển người đi làm ở nước ngoài và mượn căn cước để mở tài khoản ngân hàng. Dấu hiệu chung là yêu cầu đóng tiền trước, không có địa chỉ công ty rõ ràng, chỉ liên lạc qua mạng xã hội và hứa thu nhập cao bất thường. Bộ luật Lao động cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tùy thân hoặc buộc người lao động nộp tiền bảo đảm.

Bài viết tổng hợp các hình thức lừa đảo tuyển dụng phổ biến, cách kiểm tra một nhà tuyển dụng, những việc cần làm nếu đã bị lừa và trách nhiệm pháp lý của kẻ lừa đảo.

Những ai dễ trở thành nạn nhân?

Kẻ gian thường nhắm vào sinh viên tìm việc làm thêm, người mới ra trường chưa có kinh nghiệm, lao động phổ thông cần việc gấp, người nội trợ muốn kiếm thêm thu nhập tại nhà và người lao động từ nông thôn muốn đi làm ở thành phố hoặc nước ngoài. Điểm chung của họ là đang có nhu cầu việc làm cấp bách, ít thời gian kiểm tra thông tin và dễ tin vào những lời hứa thu nhập cao. Biết mình thuộc nhóm có nguy cơ giúp bạn cảnh giác hơn ngay từ tin tuyển dụng đầu tiên.

Các hình thức lừa đảo tuyển dụng phổ biến

Dấu hiệu nhận biết tin tuyển dụng lừa đảo

1. Mức lương, hoa hồng cao bất thường so với yêu cầu công việc đơn giản.
2. Yêu cầu đóng tiền dưới bất kỳ hình thức nào trước khi ký hợp đồng.
3. Không có địa chỉ văn phòng, hoặc địa chỉ không khớp với thông tin đăng ký doanh nghiệp.
4. Chỉ liên hệ qua Zalo, Telegram, Facebook cá nhân; “phỏng vấn” hoàn toàn qua tin nhắn.
5. Thúc ép quyết định nhanh, đe dọa mất cơ hội nếu chậm trễ.
6. Yêu cầu giao bản gốc căn cước, bằng cấp hoặc cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng.

Cách kiểm tra nhà tuyển dụng trước khi nhận việc

• Tra cứu doanh nghiệp: kiểm tra tên, mã số thuế, địa chỉ, người đại diện trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
• Đối chiếu kênh tuyển dụng chính thức: tin tuyển dụng có xuất hiện trên website, trang tuyển dụng chính thức của công ty hay không.
• Đến tận nơi: phỏng vấn trực tiếp tại văn phòng, quan sát hoạt động thực tế.
• Đọc kỹ hợp đồng: hợp đồng lao động phải ghi rõ công việc, địa điểm, tiền lương, thời gian làm việc; không có điều khoản buộc nộp tiền bảo đảm.
• Với việc làm ở nước ngoài: chỉ đi qua doanh nghiệp được cấp phép đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, kiểm tra giấy phép với cơ quan quản lý nhà nước về lao động.

Khi cần kiểm tra kỹ một doanh nghiệp đáng ngờ, bạn có thể tham khảo cách nhận diện công ty ma, công ty vỏ bọc.

Đã bị lừa đảo tuyển dụng thì làm gì?

1. Dừng chuyển tiền ngay, kể cả khi đối tượng hứa hoàn tiền nếu bạn nạp thêm.
2. Lưu giữ chứng cứ: tin nhắn, cuộc gọi, biên lai chuyển khoản, số tài khoản nhận tiền, đường link, tài khoản mạng xã hội của đối tượng.
3. Liên hệ ngân hàng để thông báo giao dịch nghi lừa đảo và đề nghị hỗ trợ theo quy trình của ngân hàng.
4. Trình báo cơ quan công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra sự việc, mang theo toàn bộ chứng cứ.
5. Khóa, đổi thông tin: đổi mật khẩu, báo mất giấy tờ nếu đã giao bản gốc, theo dõi các tài khoản đứng tên mình.

Trường hợp người thân bị dụ đi làm ở nước ngoài rồi mất liên lạc, hãy xem hướng dẫn tìm người bị lừa sang nước ngoài và trình báo ngay. Nếu cần xác định người đứng sau tài khoản nhận tiền, có thể tham khảo bài xác minh danh tính người chuyển khoản lừa đảo.

Kẻ lừa đảo tuyển dụng bị xử lý thế nào?

• Bộ luật Lao động năm 2019 nghiêm cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng của người lao động và buộc người lao động thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác.
• Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự) áp dụng với hành vi dùng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tiền của người tìm việc.
• Tội mua bán người (Điều 150 Bộ luật Hình sự) có thể được xem xét khi nạn nhân bị lừa đưa đi, bị giữ, bị ép làm việc.
• Người cho mượn, bán tài khoản ngân hàng để kẻ gian sử dụng cũng có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Kinh nghiệm tìm việc an toàn

• Ưu tiên tìm việc qua website tuyển dụng chính thức của doanh nghiệp, trung tâm dịch vụ việc làm, các trang tuyển dụng có xác thực nhà tuyển dụng.
• Hỏi rõ tên công ty, địa chỉ, người phụ trách tuyển dụng ngay từ lần liên hệ đầu tiên và tự tra cứu lại.
• Đi phỏng vấn cùng người thân hoặc báo cho gia đình địa chỉ, thời gian phỏng vấn.
• Chỉ nộp bản sao giấy tờ; không ký giấy tờ trắng, không ký văn bản vay tiền, cam kết nợ khi nhận việc.
• Không cài ứng dụng lạ, không tham gia nhóm “làm nhiệm vụ” do người tuyển dụng gửi link.
• Khi nghi ngờ, hãy hỏi ý kiến người có kinh nghiệm hoặc gọi trực tiếp tổng đài của doanh nghiệp được nhắc tên.

Câu hỏi thường gặp

Công ty yêu cầu đóng tiền đồng phục có hợp pháp không?

Người sử dụng lao động không được buộc người lao động nộp tiền để bảo đảm thực hiện hợp đồng. Yêu cầu nộp tiền trước khi nhận việc là dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác.

Đã nộp căn cước bản gốc cho nhà tuyển dụng thì làm sao?

Yêu cầu trả lại ngay. Nếu không lấy lại được, hãy trình báo công an, làm thủ tục cấp lại và theo dõi các giao dịch, tài khoản có thể bị mạo danh.

Có đòi lại được tiền đã nạp khi làm nhiệm vụ online không?

Rất khó nếu tiền đã bị chuyển qua nhiều tài khoản. Vì vậy cần trình báo sớm và cung cấp đầy đủ chứng cứ để cơ quan chức năng có cơ sở xử lý.

Bị lừa nhưng số tiền nhỏ có nên trình báo không?

Nên. Thông tin bạn cung cấp giúp cơ quan chức năng nhận diện đường dây, vì kẻ gian thường lừa nhiều người với số tiền nhỏ. Việc trình báo sớm cũng giúp cảnh báo cho những người khác.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Lao động năm 2019: các hành vi người sử dụng lao động không được làm khi giao kết, thực hiện hợp đồng lao động.
• Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung): Điều 150, Điều 174.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho vụ việc cụ thể.

Kết luận

Lừa đảo tuyển dụng ngày càng tinh vi, nhắm vào người trẻ, sinh viên và người đang cần việc gấp. Hãy nhớ nguyên tắc: không đóng tiền trước, không giao giấy tờ bản gốc, không cung cấp mã OTP và luôn kiểm tra doanh nghiệp trước khi nhận việc.